Potencja rozwojowa
Potencja rozwojowa – ilość kom., które mogą powstać z jednej kom.Kom. totipotentne – najmniej zróżnicowane (*zapłodniona kom. jajowa, *blastomery 2- i 4-kom.); mogą z nich powstać wszystkie kom. organizmu człowieka (ok. 200 rodzajów)
Kom. pluripotentne (*moruli, *blastocysty, *zarodków do rozpoczęcia organogenezy) – mogą z nich powstać wszystkie kom. poza kom. błon płodowych
Kom. macierzyste toti- i pluripotentne – te kom. izolowane i hodowane in vitro, dzielą się mitotycznie i 50% z nich się różnicuje (kom. progenitorowe), a 50% pozostaje kom. macierzystymi.
- kom. macierzyste pluripotentne – mogą z nich powstać kom. wywodzące się z 3 listków zarodkowych
- kom. macierzyste multipotentne – może z nich powstać kilka kom. zróżnicowanych
Najintensywniejsze różnicowanie (zarodkowe i płodowe) to:
- różnicowanie pierwotne – rozpoczyna się w 8-kom. zarodku
- różnicowanie pośrednie – ma apogeum w czasie rozwoju płodowego; powstają wtedy zawiązki narządów i kom. macierzystych
26.01.2009. 14:35
Terminalne różnicowanie
Terminalne różnicowanie – z kom. macierzystych powstają:• wyspecjalizowane kom. nabłonka, krwi, plemniki w procesie odnowy tych tkanek.
• mogą powstać kom. kilku różnych narządów w procesie regeneracji.
ES – embrionalne kom. macierzyste – otrzymywane z kom. węzła zarodkowego blastocysty (lub wcześniejszych), są pluripotentne.
Kom. macierzyste pluri- i multipotentne można po urodzeniu pobrać z:
- szpiku kostnego
- mięśni szkieletowych
- krwi pępowinowej
mogą wywołać reakcję immunologiczną
Kom. macierzyste są plastyczne, tzn. wyjęte z jednego narządu i przeniesione do niszy (środowiska) innego narządu różnicują się na kom. narządu drugiego.
Terapia kom. wykorzystywana jest do:
- reperacji uszkodzonych narządów
- inżynierii tkankowej
- przenoszenia genów
Klonowanie dowodzi, że różnicowanie kom. jest odwracalne (w pewnych warunkach).
26.01.2009. 14:35
Różnicowanie
Różnicowanie to unieczynnienie jednych i uczynnienie drugich genów struktury. Kluczową rolę ma uczynnienie genów nadrzędnych (wpływających na inne geny struktury). W różnicowaniu ważną rolę odgrywa:• białko bHLH (czynnik transkrypcji, pobudzający kom. do różnicowania)
• białka ID (inhibitory różnicowania - hamują je)
STARZENIE SIĘ I CZAS ŻYCIA KOM.
Starzenie się polega na powstawaniu nieodwracalnych zmian struktury i funkcji kom. i istoty międzykom.
Przyczyny starzenia:
- uszkodzenia DNA, białek, tłuszczów przez utlenianie (powstają wolne rodniki, które mogą być usuwane przy pomocy enzymów: dysmutazy nadtlenkową (SOD), katalazy i kw. moczowego
- aktywność enzymów zmniejsza się z wiekiem - gromadzenie uszkodzeń i dysfunkcji
- genetyczne – geny przyczyniające się do dysfunkcji i starzenia się
- udział telomerazy, a właściwie jej brak (poza kom. macierzystymi) powoduje skracanie telomerów aż do ich zaniku, co jest odbierane jako uszkodzenie chromosomu - hamowanie mitozy. Jest to tzw. starzenie replikacyjne.
Czas życia kom. (np.):
- oocyty II rz. – 24 h
- plemniki – kilka dni
- erytrocyty – 4 miesiące
- limfocyty T – kilka lat
- kom. nerwowe, kom. soczewki i kom. mm. poprzecznie prążkowanych – do śmierci człowieka
26.01.2009. 14:34
Apoptoza - wstęp
Apoptoza – naturalna śmierć kom. przez włączenie samobójczego programu, tj. uczynnienie genów, których produkty zabijają kom. Geny te są włączane, gdy:- kom. są niepotrzebne
- kom. są uszkodzone
- kom. nie otrzymują sygnałów z zewnątrz
apoptoza:
- trwa kilka godzin
- jądro i cytoplazma kondensują
- kom. ulega fragmentacji wytwarzając ciałka apoptotyczne otoczone błoną
- ciałka te są fagocytowane przez makrofagi lub sąsiednie kom. (bez zapalenia)
podczas apoptozy uczynniane są enzymy:
- nukleaza – tnie DNA
- kaspazy – enzymy proteolityczne rozkładające enzymy metabolizmu kom.
Martwica – śmierć wielu kom. (w apoptozie – pojedyncze) wywołana toksynami lub czynnikami chorobotwórczymi. Kom. pęcznieją, ulegają lizie; częste zapalenia.
Ceramid – informator II rz. wzbudzający apoptozę
; ceramid aktywuje enzym – białkową kinazę aktywowaną przez stres (SAPK), która rozpoczyna fosforylację białek prowadząc do apoptozy
białko p53 – hamuje cykl kom. i wzbudza apoptozę
czynnik martwicy nowotworów (TNF) lub glikoproteina FAS mogą aktywować kaspazy i wzbudzić apoptozę.
26.01.2009. 14:34
Apoptoza
W apoptozie biorą udział też mitochondria mogące uwalniać cytochrom c aktywujący kaspazy (zapobiegają temu białka BCL-2 i BCL-X, a pobudzają BAX i BAK; gen bcl-2 jest aktywny w białaczkach – nowotworach krwi).Prawidłowa apoptoza prowadzi do homeostazy kom. w skali organizmu; zaburzenia apoptozy prowadzą do chorób wynikających z zbyt:
• dużej liczby kom. - apoptoza za rzadko
- nowotwory
- choroby autoimmunizacyjne
- zakażenia wirusowe
• małej liczby kom. - apoptoza za często
- zakażenia wirusowe prowadzące do niszczenia limfocytów T np. AIDS
- choroby z niedokrwienia: zawał serca, udar mózgu
- choroby wątroby
__________
Homeostaza – zachowanie ok. 100 bilionów kom. organizmu człowieka dorosłego na stałym poziomie
Cytokiny – czynniki wzrostu i różnicowania
Potencja rozwojowa – ilość kom., które mogą powstać z jednej kom.
ES – embrionalne kom. macierzyste – otrzymywane z kom. węzła zarodkowego blastocysty (lub wcześniejszych), są pluripotentne.
Apoptoza – naturalna śmierć pojedynczych kom. przez włączenie samobójczego programu, tj. uczynnienie genów, których produkty zabijają kom.
Martwica – śmierć wielu kom. wywołana toksynami lub czynnikami chorobotwórczymi. Kom. pęcznieją, ulegają lizie; częste zapalenia.
26.01.2009. 14:31
Tutaj na nadzwyczajną uwagę zasługuje zasługuje grafika i publikacje: cheap phone card. Przyjaciel namówił mnie, żebym obejrzał tę stronę: uk phone card. W globalnej sieci można wyszperać wiele rozlicznych witryn. Uważam, że ta jest idealna: phone cards. Ta może się pochwalić długotrwałą i ciekawą historią: Szydłowski. Niedawno kolega namówił mnie, żebym zobaczył ten adres: praca turystyka hotel.